Eigen observaties over de impact van extreem hoge verwachtingen van nieuw te bouwen Duitse gascentrales, verrijkt door een discussie met de auteurs, via LinkedIn en in een webinar.
Correcties en aanvullingen welkom!
Op 10 juni publiceerde TenneT de Monitor Voorzieningszekerheid 2026, met als conclusie "dat de Nederlandse voorzienings–zekerheidsnorm van gemiddeld maximaal vier uur tekort per jaar vanaf 2030 wordt overschreden. Na 2030 nemen de verwachte tekorten snel toe, met LOLE-waarden die in 2035 oplopen naar 37 tot 46 uur per jaar. "
(LOLE = Loss-of-Load Expectation = het verwachte aantal uren met een tekort).
Dat is al een stevige waarschuwing, gezien de korte tijd die nog rest om er wat aan te doen. Maar de laatste jaren heb ik er meerdere keren op gewezen hoe afhankelijk de resultaten waren van nogal optimistische aannames over beschikbaar regelbaar vermogen in Duitsland. En dat lijkt ook nu weer nodig. Citaat:
"Het regelbaar vermogen laat in de meeste buurlanden een lichte stijging zien. Opvallend hierbij is de sterke voorziene groei van gascentralecapaciteit in Duitsland. Dit is ook voor Nederland een belangrijke ontwikkeling." En dan de voetnoot:
"Deze sterke groei is een gevolg van zowel de Kraftwerkstrategie van de Duitse regering (Bundesministerium für Wirtschaft und Energie, 2026) als de resultaten van de EVA uit het ERAA proces (European Resource Adequacy Assessment, ENTSO-E, 2025)."
Dit is van groot belang omdat in de modellering door TenneT in de uren dat Nederland elektriciteit tekort flink wordt geïmporteerd: gemiddeld komt dan 9 GW uit het buitenland!
Kraftwerksstrategie en StromVKG: hoe Duitsland het gasvermogen wil uitbreiden
De oorspronkelijke Kraftwerksstrategie (elektriciteitscentrale-strategie) werd ontwikkeld in het voorjaar van 2023. Begin 2024 werd een afgeslankte versie gepresenteerd door de toenmalige minister Habeck, en in januari 2026 werd een akkoord bereikt met de Europese Commissie over de staatssteunkaders. Dit vormde de basis voor de uitwerking in een wetsvoorstel, de StromVKG die nu voorligt in de Bundestag, het Duitse parlement. Een eerste tender voor 9 GW nieuwe gascentrales zou nog in september gepubliceerd moeten worden. En daarvoor moet de formele staatssteungoedkeuring van de uiteindelijke regeling door de Europese Commissie nog worden afgerond.
TenneT wijst erop dat in het Europese National Trends scenario, dat gebruikt wordt als basis voor de ERAA, al een aanname zit van 16,5 GW nieuwbouw van waterstofcentrales. Dit is inmiddels wel een hele ruime interpretatie van de Duitse plannen. Wat waterstof betreft staat daar overigens alleen nog in dat de nieuwe centrales er geschikt voor moeten zijn ('H2-ready').
Economic Valuation Analysis: wat ENTSO-E nog meer haalbaar acht
En hoewel het met de Kraftwerkstrategie dus nog niet erg opschiet, zit het venijn in de EVA, een Economic Valuation Analysis door ENTSO-E, de koepelorganisatie van de Europese hoogspanningsnet-beheerders (TSO's). Een eindje verderop lezen we: "De productiecapaciteit in de ERAA-scenario’s is deels gebaseerd op een investeringsmodel, met daarin aannames voor de vraaggroei. Zo wordt er in het gebruikte scenario in Duitsland 23,1 GW aan gasvermogen bijgebouwd tot 2035."
Maar dat is meer dan een verdubbeling van het vermogen aan aardgascentrales voor dat jaar uit het Europese National Trends scenario! Volgens die input zou het (bestaande) Duitse aardgasvermogen juist dalen, van 38 GW in 2028 naar 18 GW in 2035. En volgens de EVA zou daar dus weer 23 GW nieuw bijgebouwd kunnen worden tot 2035.
Een aanzienlijk deel van al dat nieuwe vermogen zou volgens de ERAA zelfs al klaar moeten zijn in 2033! Maar liefst 6 GW aan nieuwe waterstofcentrales en 16 GW aan nieuwe (aard)gascentrales zouden dan al in bedrijf moeten zijn; die 22 GW aan nieuw vermogen loopt dus voor 2033 ook mee in TenneT's analyses van de voorzieningszekerheid in Nederland.
Conclusie en wens
Door de aannames uit de ERAA staat de analyse voor Nederland op een wankele basis. Energiebedrijven die zouden moeten investeren in nieuw Duits gasvermogen hoeven het al niet eens te zijn met de EVA, maar het bijbouwen van 23 + 16 = 39 GW in de komende negen jaar lijkt sowieso vrijwel onmogelijk. Al was het maar vanwege de wereldwijde schaarste in de markt voor gascentrales door de enorme vraag vanuit de Amerikaanse AI-bedrijven. Alleen al de levertijden voor gasturbines zijn opgelopen tot zes à zeven jaar.
Waar TenneT's eigen samenvatting van de Monitor al reden tot zorg is, maak ik mij dus extra zorgen over de onderbouwing ervan op dit belangrijke punt. Aanvullende analyse met meer realistische inschattingen van de nieuwbouw van gasvermogen in Duitsland lijkt wenselijk.
Dit alles geheel voor mijn rekening uiteraard, maar met dank aan Joost Greunsven en zijn TenneT-team voor het beantwoorden van mijn vragen. Goed dat deze discussie zo transparant gevoerd kan worden!
Vragen en antwoorden
Zal Duitsland geen maatregelen nemen om te voorkomen dat er een capaciteitstekort ontstaat?
De Duitse overheid zal zich daar uiteraard voor inspannen. Voor de gascentralecapaciteit zijn de in de ENTSO-E-scenario's aangenomen capaciteiten voor Duitsland nu al onrealistisch hoog. Een aanvullende optie is het langer in bedrijf houden van kolencentrales. De Kohleausstieg (volledige uitfasering van kolen uiterlijk in 2038) is wettelijk vastgelegd, maar het onderbrengen van een deel van de centrales in een strategische reserve zou een mogelijkheid kunnen zijn. Om een realistisch beeld te krijgen van de Nederlandse situatie, zou ingeschat moeten worden welk deel van de Duitse kolencapaciteit langer beschikbaar blijft dan momenteel in de ENTSO-E-scenario's wordt aangenomen. Dit gecombineerd met een reëel haalbare nieuwbouw van gascentrales in de komende 7-9 jaar zou dan doorgerekend moeten worden.
Gaan de tekorten niet meevallen doordat de elektriciteitsvraag zich langzamer ontwikkelt?
Voor Nederland heeft TenneT al gerekend met het recente Vertraagde Transitiescenario van de netbeheerders. Dit is in de Monitor Voorzieningszekerheid ruwweg genomen als het 'hoge vraag' scenario, en vervolgens is ook een 'lage vraag' pad onderzocht met een nog lagere vraagontwikkeling.
Voor het buitenland is een gevoeligheid onderzocht met ook daar een vertraagde vraaggroei. Echter is daarin de (voor Duitsland zeer hoge) nieuwbouw van gascapaciteit niet vertraagd, wat in ENTSO-E's Economic Valuation Analysis natuurlijk wel gebeurd zijn. Deze gevoeligheid laat uiteraard minder tekorten zien, maar is dus niet realistisch.
Houdt TenneT wel rekening met een sterke groei van batterijcapaciteit?
Ja, TenneT gaat uit van een zeer sterke groei van het batterij-vermogen, inclusief thuisbatterijen, van ca. 1 GW nu via ruim 8 GW in 2030 naar bijna 16 GW in 2035! Overigens leveren deze in uren met tekorten slechts een bescheiden bijdrage; in 2035 is dit onder het 'hoge vraag' ontwikkelpad 1,8 GW tegen 9,3 GW uit gascentrales en 8,9 GW uit import.
